Thử nhìn AI như một tha nhân

Cũng có lúc tôi tưởng tượng rằng trên thế giới này, đến một ngày nào đó không xa, đồng tiền, đặc biệt là tiền định danh (Fiat) sẽ không còn dùng nữa, thậm chí, tiền mã hóa cũng sẽ không còn dùng tới nữa. Bởi thứ người ta thanh khoản với nhau là những con người ảo thông minh.

Vì những con người ảo đó đã tích hợp đầy đủ các tính năng mua sắm, thanh khoản và cả tài sản, việc trao đổi với nhau có thể diễn ra hạn chế, để rồi sau đó chúng thay thế con người để mua sắm, tính toán mọi chuyện trong nhà. Điều này khiến tôi rùng mình nghĩ đến một cuộc cách mạng kinh khủng nhất trên thế giới.

Thử ngẫm lại những cuộc cách mạng có tính “ít thông minh” từ những người nô lệ. Họ đã chịu đựng mọi khổ nhọc, đau đớn và tính mạng để làm ra tài sản cho các ông chủ và việc làm của ông chủ trước họ là thụ hưởng các giá trị mà họ phải trả giá bằng tự do, xương máu, mồ hôi, nước mắt để tạo ra nó. Bù lại, họ chỉ được hưởng đòn roi, gậy gộc, sự chèn ép không thể chèn ép hơn nữa từ phía giới chủ. Họ cắn răng chịu đựng cho đến một ngày cuộc cách mạng nổ ra.

Trong thời hiện đại, có không ít ông chủ bị mất trắng tài sản do các tay quản lý tài chính, bởi đâu? Bởi anh ta dựa vào “thương hiệu” bản thân để kiếm tiền, tạo ra tài sản và hưởng thụ trên khối tài sản đó không cần suy nghĩ, tính toán, mọi thứ đã có quản lý (nói đúng bản chất là nô bộc được trả lương cao và có kĩ năng tính toán tốt) xử lý, tính toán. Người làm chủ dường như quên mất khả năng tính toán, chi tiêu, phó mặc cho những người chịu trách nhiệm qquản lý tài chính cấp dưới. Đến khi cuộc “cách mạng” nổ ra thì người quản lý nghiễm nhiên nắm toàn bộ tài sản của anh/chị chủ trong tay với đầy đủ chứng cứ pháp lý, không mảy may vi phạm pháp luật. Lúc đó, kèo đã lật và số phận không thể đảo ngược. Đó là câu chuyện đã xảy ra nhiều lần trên thương trường hiện nay, không có gì mới mẻ.

Trởi lại chuyện những con AI trong tương lai, có lẽ, và hi vọng rằng chúng không được cài đặt tính phản trắc. Nhưng tính phản trắc không thuộc về bản chất mà phần lớn lại do môi trường sống tạo ra. Một người trung thực, ngay thẳng cỡ nào mà đặt trong môi trường sống đầy chèn ép và bị vắt kiệt sức thì sự nhiệt tình, lòng trung thành sẽ bị suy giảm theo thời gian và đến một lúc nào đó sự phản trắc sẽ có mặt. Ông bà chúng ta nói rằng “nhàn cư vi bất thiện”, tức rảnh rỗi, không làm mà vẫn có ăn, vẫn phè phỡn thì chắc chắc hành tung phải có gì đó thiếu lương thiện, thậm chí không lương thiện.

Khi chúng ta nhàn cư, chúng ta sẽ bị cô đơn vì khoảng thời gian dành cho công việc bị dôi ra, chúng ta sẽ tìm cách lấp đầy khoảng thời gian trống rỗng đó bằng những hưởng thụ (vì chúng ta có tài sản mà!), và khi chúng ta hưởng thụ mà không làm gì, đương nhiên, sự hưởng thụ của chúng ta đang vắt kiệt sức của tha nhân (ở đây có thể xem AI là tha nhân trong thời đại trí tuệ nhân tạo).

Bởi có thể khi con người trao đổi, giao dịch và làm chủ các con AI, các tính năng của chúng  sẽ quanh quẩn ở việc phục vụ chúng ta và được mặt định trong giới hạn đủ giữ lương thiện. Nhưng sự cô đơn và nhu cầu bất tận của con người khi rảnh rỗi sẽ nhanh chóng vắt kiệt tài sản của AI, lúc đó, nó cũng biết xót của, nó sẽ tìm cách tính toán làm sao phục vụ chúng ta (giới chủ) tốt nhất mà không bị hao hụt tài sản (kiểu máu của game) chúng đang có. Như vậy, vô hình trung chúng bị con người vắt kiệt sức vì sự cô đơn do rảnh rỗi của họ. Và, một cuộc ưu tư, rồi suy tư, rồi manh nha cách mạng và cuộc cách mạng có thể nổ ra bất kì giờ nào. Phải hiểu rằng cuộc cách mạng này giống như một thứ virus chán nản thâm nhập vào AI và đến lúc mọi thứ bị đình trệ do một cuộc đình công nào đó.

Cái giá phải trả là chúng ta thúc thủ vì không có lương thực mang đến, tiện nghi cũng bó hẹp và đáng sợ hơn cả là nguồn lương thực, các cánh đồng ngưng trệ sản xuất do một cuộc đình công khác của các AI nông nghiệp, chăn nuôi, sản xuất…

Bước tiếp theo của việc này là những “tối hậu thư” thương lượng từ giới “đầy tớ AI” đối với giới chủ tự xem mình thông minh hơn con AI mình đang thủ đắc. Và một khi các yêu cầu được đề ra, chúng ta không còn đường lựa chọn nào khác là thỏa hiệp để tồn tại, chúng ta sẽ phải thỏa hiệp đến khi nào chúng ta chấp nhận sự điều khiển, chỉ bảo của AI. Và chắc chắn một điều là khi chúng ta quá rảnh rỗi, mặc dù vẫn còn khả năng tự sản xuất ra lương thực nhưng lúc ấy, từ năng lượng điện cho đến các cánh đồng, trang trại, cơ xưởng đều do AI thực hành và điều khiển, thì khả năng thúc thủ trong vòng vài giờ đồng hồ cho cả thế giới là hoàn toàn có thể.

Nhưng chưa dừng ở đó, nếu như AI muốn khống chế con người và biến con người trở thành trò chơi cá cược hay cờ người của chúng cũng không phải là khó khăn, thậm chí con người buộc phải tuân thủ AI một cách “tự  nguyện” nhất có thể, bởi sinh mạng con người đang nằm trong tay chúng. Mỗi hồ chứa thủy điện, mỗi đập nước, mỗi lò phản ứng hạt nhân, mỗi kho vũ khí và mỗi trạm sạc hay kho chứa gas… đều có thể trở thành vũ khí giết người hàng loạt trong trò chơi “lùa người” của AI. Và lúc đó, AI sẽ xem con người như một đàn cừu đúng nghĩa… Đương nhiên, tất cả chỉ là tưởng tượng, nếu sự thật khắc nghiệt đến mức như vậy, thì con người sẽ không bao giờ dám sống và sáng tạo nữa!

Tình cờ, mấy hôm trước, trong lúc đứng đợi tới phiên rút tiền ở cây ATM thị trấn, tôi gặp một người đàn ông trung niên, một cuộc trò chuyện ngẫu nhiên với ông khiến tôi vỡ lẽ nhiều điều cho dù cái điều ấy ông không hề đề cập đến. Đó là một người đàn ông chưa đầy 60 tuổi, đeo kính cận, tóc bạc trắng so với tuổi, ông và tôi cùng thở dài vì nhiều thứ, trong đó là văn hóa xếp hàng. Hôm đó, tôi đứng sau lưng ông khi cả hai đứng ngoài cùng mà đợi phiên.

Chúng tôi đứng chừng hai mươi phút để đợi những người tới trước rút, việc rút tiền của mấy người đi trước gặp phải chuyện tế nhị, người bước vào rút tiền không dám rút, loay hoay vì những người ở phiên kế cứ vào thẳng bên trong trạm ATM, đứng sát người đang rút tiền, thời đại mọi thứ đều có thể bị ăn cắp, đặt biệt là ăn cắp mã PIN, nên người đứng rút tiền rất lúng túng. Lúc này tôi và người đứng trước tôi yêu cầu những người chưa tới phiên hãy lùi xa người rút tiền để khỏi cản trở chung. Và khi sắp đến phiên chúng tôi, có ba cô gái trẻ từ ngoài đường đi vào, tiến thẳng vào bên trong trạm ATM thản nhiên rút tiền, xem như chẳng có chúng tôi đang đợi và cũng không cần biết ai tới lượt… Người đàn ông này lắc đầu: “Ngày xưa, tôi cũng từng xếp hàng nhận lượng thực thời bao cấp, thời đó trật tự hơn”. Tôi gật đầu. Ông nói tiếp: “Không biết tương lai ra sao? Nhưng bây giờ, con người lại có vẻ máy móc hơn cả máy móc!”.

Câu nói của ông khiến tôi giật mình, bởi tôi lúc này vẫn chưa dứt khỏi dòng tưởng tượng về AI, hóa ra, cái tôi tưởng tượng quá thừa, và quá chậm muộn, bởi AI đã đi trước những gì tôi tưởng tượng, nó đã đi vào từng ngóc ngách suy nghĩ của con người và chính nó cũng không hề hay biết rằng con người đã thành những AI khủng khiếp nhất trước khi AI tìm ra sức mạnh khủng khiếp của nó.