AI có đủ toàn năng để thay thế con người?

Bình minh của trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) đang ló dạng. Trong sự hưng phấn ấy, một mầm mống hoài nghi cũng đang nảy sinh: Tài năng của con người sẽ đi về đâu trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ? Và liệu AI có thật sự toàn năng và sẽ sớm thay thế con người? Câu trả lời không nằm ở việc cố gắng suy đoán AI có thể làm gì mà là AI không thể làm được gì?

Giới hạn của AI

Trên thực tế, trí tuệ nhân tạo khác biệt về cơ bản so với trí tuệ con người. Con người là sản phẩm của quá trình phát triển liên tục trong khi hầu hết cấu trúc của AI được thiết kế cố định ngay từ đầu. Bản chất AI chỉ có khả năng điều chỉnh nhiệm vụ trong một khuôn khổ đã được thiết lập trước.

Các mô hình AI chỉ đang cố gắng mô phỏng bộ não của con người. Nhưng chúng lại đối mặt với cả những hạn chế về phần cứng và phần mềm, đặc biệt là những ràng buộc về đạo đức.

Việc mô phỏng trí tuệ con người dựa vào bốn trụ cột cốt lõi gồm: Nhận thức, tư duy, ra quyết định và thực thi. Hiện nay, AI hoạt động khá tốt trong lĩnh vực nhận thức, đặc biệt là trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên và hiểu các khái niệm trừu tượng. Nhưng ở cấp độ nhận thức gắn với cơ thể vật lý, nó vẫn còn những thiếu sót đáng kể. Ví dụ với các hành động mà nhận thức của con người xem là hiển nhiên như đi bộ, nhặt đồ vật, hiệu suất của AI vẫn kém xa con người do những hạn chế trong việc mô phỏng các giác quan của sinh vật sống trong tự nhiên. Đây là yếu tố cốt lõi khiến chuyển động của robot hình người chưa đủ mượt mà.

Hơn nữa, khả năng nhận thức của trí tuệ nhân tạo hiện nay đạt được thông qua lượng dữ liệu khổng lồ, sức mạnh tính toán của GPU (bộ xử lý đồ họa) lớn và các mô hình sâu. Điều này hoàn toàn trái ngược với sự hiệu suất cao của não bộ con người. Giới hạn của AI vẫn phụ thuộc nhiều vào sức mạnh tính toán, trong khi não bộ của con người tiêu thụ ít năng lượng hơn máy móc rất nhiều lần. Đây là giới hạn mà AI chưa thể vượt qua.

Khi nào AI có thể thay thế con người?

Theo nghiên cứu mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), khoảng 40% việc làm trên toàn cầu có thể bị ảnh hưởng bởi trí tuệ nhân tạo. Cộng với việc AGI đang ngày càng đến gần, nhiều người lo ngại AI có thể sớm thay thế con người.

Thực tế, tiến bộ của công nghệ đang đặt xã hội vào một giai đoạn khó xử. AI cho thấy khả năng mạnh mẽ trong việc thay thế công việc của con người, đặc biệt các lĩnh vực như lập trình viên, họa sĩ, kỳ thủ và trợ lý. Tuy nhiên, tin vui là trí tuệ nhân tạo vẫn chưa quyết đoán như con người trong việc phán đoán và đưa ra quyết định. Do đó, ở giai đoạn này, AI phù hợp hơn với vai trò trợ lý cho con người hơn là thay thế hoàn toàn.

Tuy nhiên, AI chắc chắn sẽ loại bỏ những lao động có kỹ năng thấp. Trí tuệ nhân tạo đang giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả khiến thu nhập của một số người bị giảm, thậm chí buộc họ phải rời ngành. Để ứng phó, mỗi cá nhân cần chủ động thích nghi.

Đầu tiên, sự tiến bộ của công nghệ giống như nước chảy, chúng có thể chặn chỗ này nhưng nước vẫn sẽ chảy chỗ khác. Do đó, mỗi người phải hiểu tiến trình phát triển của công nghệ và không phớt lờ tác động của AI. Thứ hai, cần tránh phụ thuộc vào một nghề duy nhất và không ngừng nâng cao khả năng của mình. Chúng ta không thể dự đoán được AI sẽ tạo ra đột phá trong những lĩnh vực nào. Sẽ vô cùng rủi ro nếu chỉ dựa vào một kỹ năng hoặc một nghề duy nhất. Ngày nay, nhiều quốc gia đã xem việc phổ cập AI quan trọng như phổ cập chữ viết, đây được xem là bước đệm quan trọng để chuẩn bị sẵn sàng cho kỷ nguyên AGI.

Tuy nhiên, dựa trên những phân tích về giới hạn của AI với bộ não con người, chúng ta có thể lạc quan rằng trí tuệ nhân tạo vẫn chỉ là công cụ hỗ trợ nhân loại. Mục tiêu của công nghệ này là làm cho cuộc sống con người thuận tiện, hiệu quả hơn chứ không phải thay thế con người. Sự sáng tạo, nhận thức cảm xúc và khả năng phán đoán giá trị của con người là kết quả của tiến trình tiến hóa lâu dài trong tự nhiên, rất khó để mô phỏng bằng thuật toán. Do đó, việc AI thay thế hoàn toàn con người vẫn còn rất xa vời.